Eski Sümer Ortaokulu'nun köşesindeki çınar ağacını bilirsiniz. Şimdi düştüğü yerden kalkmaya, yavaş yavaş yeniden hayata tutunmaya çalışıyor. Sakın bu görüntüsüne aldanmayın. Şimdi size, bildiğim kadarıyla bu yaşlı çınarın hikâyesini anlatacağım.
Çınarla tanıştığımda henüz küçük bir çocuktum. Bugün iki okul arasındaki caddenin ortasında boynu bükük kaldığına bakmayın; 1960'lı yıllarda boyu 25-30 metreye ulaşan, heybetli ve görkemli bir ağaçtı.
Bulunduğu yere o yıllarda “Ilgınlı” derlerdi. Henüz Sümer Ortaokulu ve Sanat Okulu yapılmamıştı. Arazinin neredeyse tamamı, ılgın denilen ince, narin yapraklı ama demir gibi sert gövdeli bodur çalılarla ve kovalık denilen dikenli bitkilerle kaplı, eski bir mezarlık alanıydı. Bölge de adını bu bitkilerden almıştı.
Ağacın hemen arkasında, yerden yaklaşık 1,5 metre yüksekte kalan ve sonradan istimlak edilerek okul bahçesine katılan alanda meşhur Ilgınlı Kahvesi bulunurdu. Kahvenin kuruluş tarihi muhtemelen Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası'nın açılışından bile önceki yıllara uzanıyordu. Ben kahvehanenin yeni yapılmış hâlini hiç görmedim. İlk gördüğümde bile yaklaşık 50 yıllık, yıpranmış bir binaydı.
Ilgınlı Kahvesi; ağaçların arasında, geniş bahçeli, havadar, daimi müşterisi bol, oldukça büyük bir kahvehaneydi. Bir özelliği daha vardı: Aşağı Nazilli ile Yukarı Nazilli arasında yolcu taşıyan faytonların son durağıydı. Faytonlar kahvenin hemen önünde sıralanır, kendilerine sıra gelmesini beklerdi.
O yıllarda atlar, bu koca çınarın gölgesindeki tulumbanın önünde bulunan yalaktan buz gibi sularını içer, dinlenirlerdi. Faytonların sıra beklediği yerin hemen yanında umumi bir tuvalet, bugün Sanat Okulu'nun bahçesinde kalan köşede ise yaz günlerinde büyüklerin iddialı maçlar yaptığı bir voleybol sahası vardı.
Kahvenin müşterileri yaşlılar ve genç gruplarından oluşuyordu. Voleybol maçlarının oynandığı günlerde kahvenin çevresi çok daha hareketli ve kalabalık olurdu.
Faytoncular, çınarın gölgesinde esen deniz yelinin serinliğinde çaylarını, kahvelerini içer, sigaralarını tüttürerek sıralarını beklerdi. Voleybol oynayanlar dinlenir, maçı izleyenler ise karşılaşmanın heyecanlı anlarını sohbetlerine taşırdı.
Bugün Sümerbank duvarının önünde, yol boyunca sıralanan çınar ağaçlarının neredeyse 90 yaşında olduğunu düşünüyorum. O yıllarda bizim Ilgınlı çınarı, bu ağaçların yaklaşık iki katı büyüklüğündeydi.
Sonra yıllar geçti…
Önce okullar yapıldı. Ilgınlı Kahvesi, okulun köşesinde eski popülerliğini kaybetmesine rağmen yaklaşık beş yıl daha faaliyetini sürdürdü. Ardından arazi Hürriyet Caddesi'ne kadar istimlak edildi. Kahve, umumi tuvalet ve cadde üzerindeki birkaç bina yıktırılarak okul bahçesine katıldı.
İki okul arasındaki toprak yol parke taşlarıyla döşenip cadde hâline getirildiğinde ise yaşlı çınar kendisini bir anda yolun ortasında buldu.
1985'li yıllarda meydana gelen şiddetli bir fırtına, ağacın gövdesindeki koca dalları kırıp devirdi. Geriye yalnızca kurumuş bir gövde kaldı.
Bir süre sonra, adeta insan elini andıran incecik bir dal, gövdenin kenarından yukarıya doğru yükselmeye başladı. O yıllarda çevredeki okullarda okuyan öğrenciler ağacın bu hâlini mutlaka hatırlarlar.
İşte o küçücük dal, bir zamanlar gölgesinde faytonların dinlendiği, insanların sohbet ettiği, çocukların ve gençlerin çevresinde vakit geçirdiği bu koca çınarın yeniden hayata tutunmasını sağladı.
Bugün eskisi kadar görkemli olmasa da, tahminime göre 200 yaşını çoktan aşmış bu ağaç hâlâ yaşam mücadelesi veriyor.
Bildiğim kadarıyla, “Bu ağacın yol ortasında ne işi var?” diye düşünerek önemsemeden önünden geçip gittiğiniz çınarın hikâyesi böyle.
Kim bilir, onun gölgesinde benim bilmediğim daha nice hikâyeler yaşandı. Belki bir fayton yolcusu, belki bir voleybol oyuncusu, belki de Ilgınlı Kahvesi'nin müdavimlerinden biri anlatacak daha çok şey bulur.
Onları da bilenler, lütfen paylaşımımın altına yazsınlar. Çünkü bu ağaç yalnızca bir ağaç değil; eski Aşağı Nazilli'nin hatıralarını taşıyan canlı bir tanık.
“Allah kimseyi, yol ortasında yalnız bırakmasın...” diyelim ve hikâyemizi böyle bitirelim:
Sevgiyle kalın. İlhan ÖDEN






