Çocukluk günlerimizin önemli mekanlarından biri fabrikamızın
Nizamiye kapısıydı. Fabrikanın büyüklüğü bu görkemli kapıda vurgulanarak
sembolize edilmek istenmiş olmalıydı ki kapının azameti yaklaşanları farkında
olmadan etkiler,kılık kıyafetlere çeki düzen verilir,yürüyüşler bile
düzeltilirdi.
Bu kapı adeta bir sınır kapısı,özerk bölgeye açılan bir kapı gibiydi,içeri
polis,jandarma bile giremezdi. Eğer aranan biri varsa fabrikanın bekçileri kişiyi getirip bu kapıda polise teslim ederdi.
Fabrikamızın Rus Mimarı İvan Nikolaev eserlerinde hep böyle görkemli kapılar kullanmış. Bunu bir
yazımda Rusya'daki eserleriyle karşılaştırarak işlemiştim.
Ama bu fotoğraf
kapının orijinal şeklini göstermiyor. Aslında pencerelerin olduğu yerlerde küçük kanatsız iki kapı varmış. Çalışanlar girişte bu küçük kapıları kullanırmış.Fabrika araçları ve pamuk getiren arabalar ortadan giriş yaparmış.Sonraki yıllarda araçların bu kapıyı kullanmalarına sınırlama getirildi. Fabrika araçları ve pamuk getiren araçlar diğer kapılardan içeri alınmaya başlandı.
1985 yıllarında yapılan elektrikli sürgülü kapıdan önce genellikle kapalı tutulan demir kapılar ortadaki büyük girişi kapatırdı.
1970 öncesi fabrika kart basma saatleri bu büyük kapının iç tarafındaydı.
İşçiler işe giriş çıkışta kartlarını burada basarlardı. Saatler sonradan
işletme içine alındı.
Sanırım giriş çıkışı daha kolay kontrol etmek için bu yan
kapılar kapatılıp bir tarafına nizamiye nöbetçilerinin kulübesi karşısına da
ziyaretçi kulübesi yapılmış. Eğer fabrikada aktif mesai halinde olan biriyle
kısa süreli görüşme yapılacaksa bekçilerin karşısındaki küçük ofiste
görüşülürdü. Orada bir de telefon vardı İçeriden biri aranacaksa o telefonla
aranır ne söylenecekse kapıya gelmeden söylenirdi.
Mesai saatleri içinde çalışanların bu kapıya çağrılması olağan bir durum değildi. Çünkü geçerli bir neden ya da zorunluluk olmadan kimse buraya çağrılmazdı. Çağrı muhtemelen evde ya da ailede bir sorun olduğunun göstergesiydi.
Yine eskiden bu kapının bize
göre sol tarafındaki ince uzun bölüm kreş,sağ tarafı da revirdi. Küçükken
buralara gelir aşı olurduk. 1963-64 yıllarında içeriye yeni kreş binası
yapılınca bu ince uzun bölümün solu personel servisi,sağ tarafı da Tahakkuk
servisi oldu. Önceleri bu servisler İplik bölümünün üst katındaydı. O zaman tüm
hesaplar Facit benzeri ekranı olmayan kağıt rulo takılan makinelerle yapılır. Kayıtlar
el ile kocaman defterlere yazılarak tutulurdu. İşçi maaş bordroları 1 santim
kalınlığında bant gibi kağıtlara zamanın kopya kalemleri dediğimiz silinmesi
zor kalemlerle yazılırdı. İşçiler bunlara "Şerit" der. Herkes kaç
para alacağını bu şeritlerden görür,hesap bilenler yanlışlık var mı? diye
kontrol ederlerdi.
Nizamiye kapısı Sümerbank çocuklarının buluşma yeriydi. Birbirimize, örneğin "Saat 11.00
de fabrikanın önünde buluşalım" derdik.Herkes o saatte fabrika kapısı
önünde olurdu.
1967-68 yıllarında burası böyle meydan gibi değildi. Kapının iki
tarafında büyük çamlar altında park gibi ortası çimli yeşil alanlar
vardı. Genellikle öğleden sonraları burası Sümerbank gençlerinin toplandığı
uğrak bir yer olurdu. Fabrikamızdan malulen erken emekli olmuş Çekirdekçi Aydın
amcanın mavi arabası burada durur işe gelip gidenler ondan alışveriş
yaparlar,gençlerde yine o arabanın etrafında toplanırdı.O zamanki
delikanlıların en popüler oyunu "Gazoz Çekişme" müsabakaları burada
yapılırdı.Yaşımız küçük olduğundan bir çeşit kumar gibi olan büyüklerin bu
oyununu sadece izlemekle yetinirdik.
Kapının tavanında elektrikle çalışan kocaman bir saat vardı.Herkes için en doğru
saat o saatti herkes saatini fabrika saatine göre ayarlardı.
Sabahları kapının önünde ya da yakınında simit satıcıları olur fabrikaya
çalışmak için gelenlere ve işten çıkacak olanlara satış yaparlardı.Sadece bu iş
ile ailesini geçindiren kişiler bile vardı. Akşam saatlerine doğru burası pazar
yeri gibi olurdu. Satıcılar işten çıkacak işçilere daha yakın olmak için kapıya
en yakın noktaya tezgah açmak ister. Fabrika bekçileri de onları uzak tutmak
için uğraşırlardı.
Balıkçılar,seyyar satıcılar hatta elektronik eşya satıcıları bile fabrika
önünde satış yapar,iyi paralar kazanırlardı.
İşten yorgun çıkan Sümerbank'lılarda çarşıya gitmek yerine ayaklarına kadar gelen bu seyyar satıcılardan alış
veriş etmeyi tercih ederlerdi.
O zamanlar fabrikada 3000 civarında çalışan olduğundan.Bu kapıdan sanki maç bitince stadyumdan çıkan seyirciler gibi oluk,oluk insan akardı. Bisikletlilerden , Hürriyet caddesi boyunca bir ucu yukarı Nazilli'de bir ucu fabrika önünde , ince bir konvoy oluşurdu.
Belediye otobüsleri Nazilli'nin çeşitli bölgelerine gidecek
çalışanları götürmek için sıra sıra dizilir,,dolmuş taksiciler fazladan bir
sefer daha yapa bilmek için acele eder,mevsimine göre Şam tatlıcısı,dondurmacısı,birbiriyle yarış ederdi.
Nizamiye kapısının tam karşısındaki misafirhane yolunun iki kenarındaki çam ağaçlarında Nazilli yazlık sinemalarında oynayan yerli yabancı filmlerin afişlerinin asıldığı panolar vardı.Sinemacılar bile kilometrelerce uzaktan
Sümerbank'tan nasiplerini almak için çaba sarf ederlerdi.
Hele dini bayram,okul başlangıcı,yeni yıl gibi özel zamanlarda,avans,maaş,ikramiye
gibi işçilerin para aldığı günlerde bu kapının önü bayram yeri gibi olurdu.
2002 yılında fabrikamız kapatıldı. Fabrikamızın önündeki hareketlilikte sona erdi. Artık
satıcılar uğramıyor. Üniversite öğrencileri de olmasa Nazilli şehir içi minibüsleri neredeyse sefer bile yapmayacak.
Kapıdan başladık nerelere geldik. Başka bir yazıda,başka konularda buluşmak
üzere hoşça kalın. Sevgiyle kalın... İlhan Öden
