20 Kasım 2026 Cuma

YOL ORTASINDAKİ ÇINARIN HİKAYESİ


Eski Sümer Ortaokulu'nun köşesindeki çınar ağacını bilirsiniz. Şimdi düştüğü yerden kalkmaya, yavaş yavaş yeniden hayata tutunmaya çalışıyor. Sakın bu görüntüsüne aldanmayın. Şimdi size, bildiğim kadarıyla bu yaşlı çınarın hikâyesini anlatacağım.

Çınarla tanıştığımda henüz küçük bir çocuktum. Bugün iki okul arasındaki caddenin ortasında boynu bükük kaldığına bakmayın; 1960'lı yıllarda boyu 25-30 metreye ulaşan, heybetli ve görkemli bir ağaçtı.

Bulunduğu yere o yıllarda “Ilgınlı” derlerdi. Henüz Sümer Ortaokulu ve Sanat Okulu yapılmamıştı. Arazinin neredeyse tamamı, ılgın denilen ince, narin yapraklı ama demir gibi sert gövdeli bodur çalılarla ve kovalık denilen dikenli bitkilerle kaplı, eski bir mezarlık alanıydı. Bölge de adını bu bitkilerden almıştı.

Ağacın hemen arkasında, yerden yaklaşık 1,5 metre yüksekte kalan ve sonradan istimlak edilerek okul bahçesine katılan alanda meşhur Ilgınlı Kahvesi bulunurdu. Kahvenin kuruluş tarihi muhtemelen Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası'nın açılışından bile önceki yıllara uzanıyordu. Ben kahvehanenin yeni yapılmış hâlini hiç görmedim. İlk gördüğümde bile yaklaşık 50 yıllık, yıpranmış bir binaydı.

Ilgınlı Kahvesi; ağaçların arasında, geniş bahçeli, havadar, daimi müşterisi bol, oldukça büyük bir kahvehaneydi. Bir özelliği daha vardı: Aşağı Nazilli ile Yukarı Nazilli arasında yolcu taşıyan faytonların son durağıydı. Faytonlar kahvenin hemen önünde sıralanır, kendilerine sıra gelmesini beklerdi.

O yıllarda atlar, bu koca çınarın gölgesindeki tulumbanın önünde bulunan yalaktan buz gibi sularını içer, dinlenirlerdi. Faytonların sıra beklediği yerin hemen yanında umumi bir tuvalet, bugün Sanat Okulu'nun bahçesinde kalan köşede ise yaz günlerinde büyüklerin iddialı maçlar yaptığı bir voleybol sahası vardı.

Kahvenin müşterileri yaşlılar ve genç gruplarından oluşuyordu. Voleybol maçlarının oynandığı günlerde kahvenin çevresi çok daha hareketli ve kalabalık olurdu.

Faytoncular, çınarın gölgesinde esen deniz yelinin serinliğinde çaylarını, kahvelerini içer, sigaralarını tüttürerek sıralarını beklerdi. Voleybol oynayanlar dinlenir, maçı izleyenler ise karşılaşmanın heyecanlı anlarını sohbetlerine taşırdı.

Bugün Sümerbank duvarının önünde, yol boyunca sıralanan çınar ağaçlarının neredeyse 90 yaşında olduğunu düşünüyorum. O yıllarda bizim Ilgınlı çınarı, bu ağaçların yaklaşık iki katı büyüklüğündeydi.

Sonra yıllar geçti…

Önce okullar yapıldı. Ilgınlı Kahvesi, okulun köşesinde eski popülerliğini kaybetmesine rağmen yaklaşık beş yıl daha faaliyetini sürdürdü. Ardından arazi Hürriyet Caddesi'ne kadar istimlak edildi. Kahve, umumi tuvalet ve cadde üzerindeki birkaç bina yıktırılarak okul bahçesine katıldı.

İki okul arasındaki toprak yol parke taşlarıyla döşenip cadde hâline getirildiğinde ise yaşlı çınar kendisini bir anda yolun ortasında buldu.

1985'li yıllarda meydana gelen şiddetli bir fırtına, ağacın gövdesindeki koca dalları kırıp devirdi. Geriye yalnızca kurumuş bir gövde kaldı.

Bir süre sonra, adeta insan elini andıran incecik bir dal, gövdenin kenarından yukarıya doğru yükselmeye başladı. O yıllarda çevredeki okullarda okuyan öğrenciler ağacın bu hâlini mutlaka hatırlarlar.

İşte o küçücük dal, bir zamanlar gölgesinde faytonların dinlendiği, insanların sohbet ettiği, çocukların ve gençlerin çevresinde vakit geçirdiği bu koca çınarın yeniden hayata tutunmasını sağladı.

Bugün eskisi kadar görkemli olmasa da, tahminime göre 200 yaşını çoktan aşmış bu ağaç hâlâ yaşam mücadelesi veriyor.

Bildiğim kadarıyla, “Bu ağacın yol ortasında ne işi var?” diye düşünerek önemsemeden önünden geçip gittiğiniz çınarın hikâyesi böyle.

Kim bilir, onun gölgesinde benim bilmediğim daha nice hikâyeler yaşandı. Belki bir fayton yolcusu, belki bir voleybol oyuncusu, belki de Ilgınlı Kahvesi'nin müdavimlerinden biri anlatacak daha çok şey bulur.

Onları da bilenler, lütfen paylaşımımın altına yazsınlar. Çünkü bu ağaç yalnızca bir ağaç değil; eski Aşağı Nazilli'nin hatıralarını taşıyan canlı bir tanık.

“Allah kimseyi, yol ortasında yalnız bırakmasın...”  diyelim ve hikâyemizi böyle bitirelim:

 Sevgiyle kalın. İlhan ÖDEN

15 Kasım 2026 Pazar

BİR ZAMANLAR SİGARA…

 

BİR ZAMANLAR SİGARA…

Bundan yaklaşık 25 yıl öncesine kadar, aklınıza gelebilecek hemen her yerde, açık ya da kapalı bütün mekânlarda sigara içmek serbestti.

Trenlerde, şehirler arası yolcu otobüslerinde, minibüslerde, hatta taksilerde fosur fosur sigara içilirdi. Aşağı Nazilli'den Yukarı Nazilli'ye, 5-6 kilometrelik mesafede yolcu taşıyan belediye otobüslerinde bile sigara içmek serbestti. Üstelik koltukların arkasında küllükler bulunurdu. Otobüs koltukları sigara yanıklarından delik deşik olmuştu.

Fabrika önünden Belediye Meydanı'na kadar çalışan, 4-5 kişinin ancak sığabildiği dolmuşlarda bile sigaramızı yakardık.

Adliyelerde, resmî dairelerde, hatta hastanelerde bile üç ayaklı sehpayı andıran, büyükçe, sahan biçiminde, içi kum dolu küllükler bulunurdu.

“Yok canım, o kadar da olur mu?” demeyin. O günleri yaşayanlar çok iyi bilir.

Mahkeme koridorlarında, hastanelerde doktor sırası bekleyen hastalar, sıralarının gelmesini sigara tüttürerek beklerdi. Doğumhanelerin, ameliyathanelerin kül tablalarında bile yüzlerce sigara izmariti birikirdi.

Okullarda öğretmenler odasının penceresinden fabrika bacası gibi duman tüterdi. Lise ve sanat okulu gibi, yaşça büyük öğrencilerin eğitim gördüğü okullarda, teneffüslerde tuvaletlerde sigara içen öğrencilere rastlamak mümkündü.

Hatta bazı derslerde birkaç öğretmen aniden sınıfa girer, öğrencilerin üzerlerinde sigara olup olmadığını kontrol ederdi.

Bir de bizim Gıdı Gıdı trenimiz vardı. Vagonlarında şu yazılı levhalar bulunurdu:

“Pencereden dışarı sarkmak, sigara izmaritlerini dışarı atmak memnudur.”

Düşünebiliyor musunuz? Sigara içmek serbest, ama izmariti dışarı atmak yasak!

Bugün bunları anlattığımda 25 yaşın altındaki gençlere inanması güç, hatta masal gibi geliyor. Oysa bunların hepsi yaşandı. Bir zamanlar hayatın sıradan bir parçasıydı.

Zaman değişti, alışkanlıklar değişti, kurallar değişti. Bugün kapalı alanlarda sigara içilmesine şaşırıyoruz. Oysa bir zamanlar sigarasız bir kamu binası, dumansız bir otobüs ya da sigara içilmeyen bir kahvehane düşünmek neredeyse imkânsızdı.

Anlatması bizden, inanması gençlerden… İlhan ÖDEN

6 Ekim 2026 Salı

BİR 9 EKİM DAHA...

 


BİR 9 EKİM DAHA...
İki yıl önce bugünlerde Facebook sayfamda “Laf Salatası” başlıklı bir yazı yazmıştım.
Özetle şunu söylemiştim:
Atatürk’ün Nazilli’yi ziyareti ve Basma Fabrikası’nı açış yıldönümü olan 9 Ekim’de, fabrikada Atatürk ve Sümerbank üzerine hamasi nutukların atıldığı, Gıdı Gıdı’ya binilip müzenin gezildiği, alışılmış tören programının tamamlandığı ve herkesin söylediklerini de yanına alıp gittiği bir tören yapılıyor.
Sonra koskoca bir yıl geçiyor.
Ve bir sonraki 9 Ekim’de aynı şeyler yeniden yapılıyor.
Bu yazım nedeniyle bazı yerlerden tepki de almıştım.
Bir 9 Ekim daha geldi.
Ve ne yazık ki geçen yıl söylediklerimin arkasındayım.
Çünkü yine bir şey değişmedi.
Desen arşivi hâlâ çekmecelerde bekliyor.
Tarihi binalar gün geçtikçe çürüyor.
Gıdı Gıdı bakımsızlıktan tekrar çalışamaz hâle geliyor.
Duvarlar yıkılıyor, sıvalar dökülüyor.
Tarihi değerlerimiz gözümüzün önünde yok olurken biz hâlâ her yıl 9 Ekim’de konuşuyoruz.
Konuşuyoruz...
Anlatıyoruz...
Atatürk’ü anıyoruz...
Sümerbank’ı anlatıyoruz...
Sonra tören bitiyor ve herkes evine dönüyor.
Bir sonraki 9 Ekim’e kadar yine sessizlik.
Artık şunu çok daha net anladım:
Nazilli Sümerbank, Sümerbanklılardan başka pek kimsenin umurunda değil.
Bunu anlamam biraz geç oldu.
Artık kendi adıma bir karar verdim:
Müspet, yani somut adımlar atılmadıkça; yalnızca vicdan rahatlatmak amacıyla yapılan hiçbir oluşumun içinde yer almayacağım.
Sümerbanklıların hatıralarından, duygularından veya özlemlerinden çıkar sağlamaya çalışan hiçbir kişi ya da kurumun yanında da olmayacağım.

Çünkü artık söz değil, iş görmek istiyorum.
Binaların gerçekten kurtarılmasını...
Fabrika arşivin gün yüzüne çıkarılmasını...
Gıdı Gıdının bakımlarının yapılmasını.
Tarihi değerlerin korunmasını...
Ve Nazilli Sümerbank'ın yılda bir gün konuşulan bir nostalji konusu olmaktan çıkarılmasını istiyorum.
9 Ekim, bir yıl boyunca yapılmayanların neden yapılmadığının, gelecek yıl için ne yapılacağının ortaya konduğu gün olmalı.
Yoksa her yıl aynı cümleleri kurmanın, aynı fotoğrafları paylaşmanın, aynı törenleri tekrarlamanın bir anlamı var mı?
Atatürk, 24 yıldır Sümerbank konusunda konuşmaktan başka bir şey yapmadığımızı bilseydi, yüzümüze bakar mıydı?
Ya da...
Biz onun yüzüne bakabilir miydik?
İlhan ÖDEN

17 Eylül 2026 Perşembe

FİLENİN SULTANLARI

FİLENİN SULTANLARI

Kadın milli voleybol takımımız ikinci kez Avrupa şampiyonu oldu. Araya bir de Akdeniz Oyunları şampiyonluğu soktu ki küçümsenecek bir başarı değildi.Akdeniz oyunlarındaki rakibi de ,Avrupa  şampiyonluğundaki rakibi de İtalya'ydı. Kadın voleybolu dünya klasmanında ilk sıradaki rakibini iki kere yenip şampiyon olup hepimizi bir kez daha gururlandırdılar.

Yukarıdaki fotoğrafı ben renklendirdim. Orijinali siyah beyaz.Bu kızlar da Nazilli Sümerbank'ın "File Sultanları" kolay değil 1940 yıllarında erkek sporculara karşı, hem de büyük erkekler file yüksekliğinde voleybol oynamak.(2 metre 43 santim) 

Asıl kolay olmayan ise henüz ülkemizde federasyonu kurulmamış bir sporu, federasyon kurulmadan 20 yıl önce ve neredeyse bugün kullanılan spor malzemelerinin aynılarını kullanarak oynamak...

Sümerbank'ı çağ dışı geri kalmış bir kurum gibi gösterip kapattılar. 

Oysa;Sümerbank, sanayide, eğitimde, sanatta, sağlıkta, sporda, sosyal hayatta, çalışan haklarını korumakta. Her dalda öncü bir kurumdu...

Sıradan fabrika kategorisine sokup, "Zarar ediyor" diye kapattınız. Ülkenin sırtında kamburdu, kamburdan kurtuldunuz da ne oldu? 

Zaten,misyonunda para kazanmak olmayan bir kurum zarar eder mi? Bilemediniz...   İlhan Öden
 

13 Ağustos 2026 Perşembe

FABRİKA'NIN BORUSU VE BAYRAK TÖRENLERİ.

Fabrikanın Borusu ve Bayrak Törenleri

Fabrikamızın ilk yıllarında,Cumartesi günleri öğle saatlerinde İtfaiye Meydanı’nda fabrika bandosu tarafından çalınan İstiklal Marşı, işçi ve memurların hep birlikte söylemesiyle yankılanır, yapılan bayrak töreniyle haftalık mesai sembolik olarak sona erermiş.

Pazartesi sabahları yeni çalışma haftası, yine bayrak töreniyle başlar, vardiyalı çalışanlar bu törenlere katılmaz, resmî bayramlarda ve tatil günlerinde de bayrak törenleri mutlaka yapılırmış.

O yıllarda herkesin kolunda bir saat bulunmadığı için, çalışma düzeninin belirlenmesinde fabrikanın borusu önemli bir görev üstlenir, borunun sesi, vardiyanın başlayacağını veya sona erdiğini tüm Nazilli'ye duyururmuş.

Şehrin dört bir yanından duyulan bu güçlü ses, sabah işe başlama vaktini, vardiya değişimini ve mesainin sona erdiğini haber verirmiş.

O zamanlar, Nazilli Basma Fabrikası, Genç Cumhuriyet'in Nazilli'deki en önemli temsilcisiymiş. Fabrikada uygulanan bu törenler ve çalışma düzeni, Cumhuriyetin getirdiği disiplin, üretim ve birlik anlayışını çalışanlara ve Nazilli halkına hissettiriyormuş. İstiklal Marşı'nın hep birlikte söylenmesi, bayrağın göndere çekilmesi ve fabrikanın borusunun şehrin üzerinde yankılanması; milli duyguların güçlenmesine ve çalışma hayatının disiplinine uyum sağlanmasına önemli katkılar sunuyormuş.

1950li yıllarda borunun sesi kesilmiş, sadece 10 Kasımlarda 9.05 de Atatürk'ü anarken çalınır olmuş. Artık İtfaiye Meydanı'nda işçiler, memurlar da toplanmaz olmuş. Fabrika bandosu kaldırılıp, enstrumanları dağıtılmış...

Bana göre, fabrika borusu sıradan bir ses değilmiş. Nazilli'de sanayinin, üretimin, emeğin ve çalışma hayatının sembolüymüş. Bir zamanlar Nazilli'nin dört bir yanından işitilen o ses, binlerce insanın işe başladığı, ürettiği ve emeğiyle hayat kurduğu günler, Nazilli Sümerbank'ın şehrimize kazandırdığı disiplin, birlik, beraberlik ve Cumhuriyet ruhunun unutulmaz gelenekleriymiş. 

Artık hepsi, annelerimizin, babalarımızın anlattıklarında kaldı. Bana da size aktarmak düştü...  Sevgiyle kalın. İLHAN ÖDEN

4 Temmuz 2026 Cumartesi

SÜMERSPOR FUTBOL ANILARIM.

 


1975 ile 1982 yılları arasında Sümerspor'da futbol oynadım. O zaman Nazillispor profesyonel liglerden düşmüş kulüp kapatılmıştı. Nazilli'de amatör futbolun tavan yaptığı yıllardı. Nazilli merkezinde sadece iki kulüp faaliyetteydi. Sümerspor ve Pamukspor.

İki kulüp arasında müthiş rekabet vardı. O zamanlar şehir stadyumunda ortada beton tribün yanlarında portatif iki ahşap tribün vardı. Pamukspor-Sümerspor maçlarında stadyum tıklım tıklım dolardı. Toprak zemin üzerinde, kösele kramponların kullanıldığı, yağmurlu havalarda ayakkabıların 2 kilo, futbol topunun 5 kilo ağırlıklara ulaştığı, futbolun sert oynandığı kemik seslerinin tribünlerden duyulduğu günlerdi. İddialı maçlar oynanmasına rağmen ufak tefek tartışmalar dışında ne sahada ne de tribünlerde taraftarlar arasında kavga gürültü olmaz, kimse galip gelen takımın sevincinden rahatsız olmazdı. Zaten iki kulübün oyuncuları birbiriyle tanışan aynı ortamlarda yaşayan kişilerdi. O yıllarda takımlarda askerlik gibi gizli bir disiplin vardı. Kıdemli oyuncular, genç oyunculara ağabeylik yapardı. Maçlarda bile kafamıza göre oynayamazdık. Ben defansta oynuyordum ve orada oynamak pek hoşuma gitmiyordu. Okul takımlarında orta saha ve forvet oynadığımdan ne zaman kendimi kaptırıp ataklara katılmaya çalışsam çok geçmeden büyüklerden "Adamını bırakma" ya da "Yerini kaybetme" uyarıları gelir, hevesim kursağımda kalırdı. Verilen görevin dışında işlere kalkışmak pek kolay değildi.

Aynı disiplin rakip takımlara karşı da geçerliydi. Gol attığında, şimdiki gibi hoplayıp - zıplamak karşı takıma, seyirciye hareket çekmek, aşırı sevinmek bunlar ayıp şeylerdi. Genç oyuncuların rakip takımın kıdemli oyuncularına bacak arası yapması bile kendi takımının büyükleri ve hocalar tarafından hoş karşılanmazdı. Çok zorda kalmazsak kaleciye geri pas bile atamazdık, o zaman kaleciler geri paslarında topu elle tutabiliyorlardı o yüzden sıkışınca topu kaleciye atmak, korkaklık sayılırdı, seyirciler kaleciye geri pası yapanlara "yuh" çekerdi. Yerler zımpara gibi olduğundan golden sonra tribünlere koşup, kaymak falan zaten mümkün değildi.O dönemde ve bizden önceki dönemlerde futbol oynayan ağabeylerimiz anlattıklarımın çoğunu bizzat yaşamışlardır.

Amatördük diğer kulüpleri bilmem ama biz tam amatördük, harçlık verirlerse alırdık, pazarlık, para istemek yoktu. Duruma göre ihtiyacı olanlara hissettirilmeden yardım edilirdi. Bizim için Sümerspor en büyük kulüptü, 8-10 yaşlarından beri bir gün Sümerspor forması giymeyi hayal ettiğimiz için ilk on birde sahaya çıkmak, kaliteli forma, ayakkabı ve diğer malzemelere sahip olmak bile büyük lütuftu. Malzemelerimize gözümüz gibi bakardık, bir ayakkabıyla sezonu bitirirdik, 2. ayakkabı çok nadir alınırdı. Ayakkabı dedim de aklıma geldi. Kösele kramponlar Derby yapışkanla yapıştırılır, küçük çivilerle sağlamlaştırılırdı. Hiç unutmam bir gün antrenmanda benimle ikili mücadeleye girenlerin hepsi kan revan içinde kalmıştı. Hoca antrenmanı durdurdu ayakkabılar kontrol edildi. Benim kramponun burnuna yakın yerinden bir çivi çıkmış farkına varılıncaya kadar bütün takımı doğramışım. 
Her sene mutlaka şehir stadyumunda sezon açılışı yapardık, koç kesilir alnımıza kanı sürülür üstünden atlayıp sahaya çıkardık. Akşama kesilen koçun etinden kavurma yapılır, sporcular, yöneticiler hep beraber yerdik. Kısa da olsa Karacasu yaylası kamplarımız olurdu topla çalışmalara başlamadan önce yaylada kros yapardık, yine her yıl mutlaka Aydınspor'la hazırlık maçı yapardık. Amatör halimizle o yıllarda süper lig kapısından kıl payı dönen Aydınspor'a kafa tutardık.

Beton tiribün ,sıcak susuz soyunma odaları, kuruyken zımpara, ıslakken balçık tarlası sahalarda spor hayatımızın en güzel günlerini yaşadık. Şimdi gençler şanslı her kategoride takımlar var, sadece Nazilli'de birbirinden güzel 5-6 çim saha var. O günlerden hatırladıklarım bunlar. Kamplarda yaşadıklarımı, acı, tatlı diğer anılarımı, başka yazılara bırakayım.  Sevgiyle kalın.

Not: Hangi kulüpten olursa olsun aramızdan ayrılan sporcu arkadaşlarımızın, Nazilli futbol camiasında iz bırakan antrenör, hakem,maskot, amigo ve yönetici büyüklerimizin mekanları cennet olsun. O güzel günleri birlikte yaşamamıza vesile olan takım ve rakip takımlarda oynayıp halen dostluklarımız devam eden sporcu kardeşlerimize selamlar olsun. İLHAN ÖDEN

22 Haziran 2026 Pazartesi

GÜNDÖNDÜ

 


GÜNDÖNDÜ

Bizim çocukluğumuzda, Nazilli Sümerbank lojman bahçelerinin olmazsa olmazıydı Ayçiçekleri.
Herkes dikerdi; bazıları tepsi gibi kocaman olurdu.
Yazlık fabrika sinemasına gitmeden önce bir tanesini koparıp bıçakla üçgen dilimlere ayırır, arkadaşlarla bölüşürdük.
Çekirdeklerini, kelledeki yuvalarından tek tek çıkarır, çiğ çiğ yerdik. Kenardakiler dolgun olurdu, ortalara geldikçe tazecik, yumuşak.
Siyah olanlar dudaklarımızı, parmaklarımızı boyardı.
Ama en güzeli neydi bilir misiniz?
Sabahları doğuya dönerdi o dev çiçek kafaları, akşama kadar usul usul güneşi takip edip batıya dönerdi.
Belki de bu yüzden biz, onlara “Ayçiçeği” değil, Gündöndü derdik.
Çekirdekten öte, çocukluğumuzun aydınlığa bakan yüzüydü o… İlhan ÖDEN